نقشه ذهنی ابزاری جهت کاهش آشفتگی و افزایش خلاقیت

یکی از مهم‌ترین روش‌ها برای نظم دهی به افکار و کاهش میزان آشفتگی در برنامه‌ریزی، استفاده از نمودارهای نقشه ذهنی می‌باشد. من در این مطلب قصد داریم شما را با اهمیت ترسیم نقشه‌های ذهنی آشنا کنیم و در ادامه ابزاری مفید برای انجام این‌کار به شما معرفی نماییم.

نقشه ذهنی چیست؟

نقشه ذهنی، نموداری درختی است که برای بیان کردن کلمات، ایده‌ها، فعالیت‌ها یا موارد دیگر مربوط به یک کلید واژه یا ایده مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نمودار برای تولید، سازماندهی و ساختار دهی ایده‌ها و افکار به کار بسته می‌شود و در حل مسئله، فرایند تصمیم گیری و نوشتن می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد. این تکنیک برای نشان دادن ایده‌ها، اطلاعات، یادداشت‌ها و … به طریق دیاگرام‌های درختی به کار می‌رود. استفاده از نمودارهای درختی از قرن‌ها پیش وجود داشته است اما نخستین بار در دهه ۷۰ میلادی، روانشناس و برنامه‌سازی تلویزیونی تونی بوزان از واژه نقشه ذهنی (مایند مپ) برای معرفی گسترده آن استفاده کرد.

چرا باید از نقشه ذهنی استفاده کنیم؟

  • از نقشه ذهن می‌توان در موارد مختلف از جمله حل مسأله، تصمیمگیری و تصمیمسازی و یادداشتبرداری، طوفان ذهنی، مصورسازی ایدهها، برنامه‌ریزی، مدیریت جلسات، ارتقا تفکر استراتژیک و … بهره برد.
  • نقشه ذهنی خلاقیت شما را پرورش می‌دهد. ابزاری است که باعث می‌شود ایده‌های بیشتری بدهید، رابطه میان اجزای مختلف یک مجموعه را شناسایی کنید و حافظه‌تان را تقویت کنید.
  • مایند مپ باعث می‌شود بتوانید اطلاعات را براساس اولویتی که دارند طبقه‌بندی کنید و این یکی از فواید نقشه ذهنی است.

مزایای نقشه ذهنی

نقشه ذهنی به شما کمک می‌کند تا:

  • هر دو نیمکره مغز خود را به کار گیرید و با ایجاد بارش فکری در مغزتان هر ایده یا مفهومی را به خاطر بسپارید؛
  • درک بهتری از ایده‌ها و مفاهیم و روابط بین آنها داشته باشید و در نتیجه فرآیند فکری را تسهیل می‌کند؛
  • با سازماندهی ایده‌ها و مفاهیم، اطلاعات را به راحتی یاد بگیرید و به سرعت به یاد بیاورید؛
  • ذهنی خلاق‌تر با ایده‌های بهتر داشته باشید.

قوانین و قواعد رسم نقشه ذهنی

گام اول:تمام نقشه‌های ذهنی با یک مفهوم یا ایده اصلی شروع می‌شوند، بنابراین انتخاب آن ایده یا موضوع اولین قدم است. با ایجاد یک تصویر یا نوشتن کلمه‌ای کلیدی در مرکز صفحه که بیانگر ایده اصلی است، شروع کنید.

گام دوم:از ایده اصلی، شاخه‌هایی (به شکل منحنی) در جهت عقربه‌های ساعت ایجاد کنید. سپس روی هر کدام یک کلمه کلیدی بنویسید، که مربوط به موضوع اصلی باشد. برای هر شاخه یک رنگ مجزا در نظر بگیرید و ابتدای شاخه پهن‌تر از انتهای آن باشد.

گام سوم:شاخه‌های فرعی را ایجاد کنید که از شاخه‌های اصلی سرچشمه می‌گیرند. این زیر شاخه‌ها همچنین شامل کلماتی خواهند بود که در مورد موضوع شاخه‌ای که از آن سرچشمه می‌گیرند، توضیح می‌دهند. زیرشاخه‌ها به توسعه و تبیین مضامین کلی نقشه ذهنی کمک می‌کنند. زیر شاخه‌ها نازکتر از شاخه‌‌های اصلی و با شاخه اصلی مرتبط، همرنگ باشند.

گام چهارم:برای هر شاخه یک تصویر در نظر بگیرید.

نکته: تعداد شاخه‌ها بین ۴ تا ۷ عدد باشد.

ضرورت استفاده از کلمه کلیدی در نقشه ذهنی چیست؟

اگر از شما بخواهم که به خانه خود فکر کنید… چه اتفاقی می‌افتد؟ احتمالاً شروع به فکر کردن درباره کلمات دیگر می‌کنید یا تصاویری در مغز شما ظاهر می‌شوند! مواردی مانند شام، خواب، پدر و مادر، شریک زندگی، نظافت و غیره به ذهنتان خطور می‌کند. اگر بخواهیم یک موضوع را به یاد بیاوریم لازم است برای آن موضوع یک نکته ارجاعی خاص داشته باشیم، این ارتباط بین یک موضوع با موضوع دیگر که کمک می‌کند مطلب را بهتر به ذهن بسپاریم و سپس به یاد بیاوریم اصطلاحا قلاب نامیده می‌شود.

چرا باید از تصاویر و رنگ‌ها در نقشه ذهنی استفاده کنیم؟

برای تحریک کل مغز، شما باید از تعدادی تصویر و رنگ‌های مختلف استفاده کنید. کلمات سمت چپ مغز را تحریک می‌کنند و نیمکره سمت راست توسط رنگ‌ها و تصاویر تحریک می‌شود. بنابراین باید این موارد را به نقشه ذهنی خود اضافه کنید تا مطمئن شوید کل مغز خود را تحریک کرده‌اید. به گفته تونی بوزان: اشکال معمولی یادداشت‌برداری که شامل پاراگراف‌های متن هستند، به راحتی قابل یادآوری نیست؛ زیرا آنها فقط از سمت چپ مغز استفاده می‌‌کنند، یادداشت برداری به روش معمولی ما را به حالت خلسه یا نیمه خواب سوق می‌دهد، زیرا الگوهای تفکر ما را کاملاً منعکس نمی‌کند و برای کمک به یادآوری کارآمد نیست.

بوزان استدلال می‌کند که یادداشت‌های معمولی خواننده را وادار می‌کند تا اطلاعات را از چپ به راست و از بالا به پایین صفحه اسکن کند. اما اولویت طبیعی مغز این است که کل صفحه را به روشی غیر خطی اسکن کند.

ضرورت استفاده از خط‌های دارای انحنا چیست؟

استفاده از خط‌های انحنادار موجب استفاده بهینه از فضا می‌شود. خطوط مستقیم خیلی سریع شروع به برخورد و بسته شدن توسعه ایده‌ها می‌کنند، در حالی که خط‌های انحنادار به بسیاری از ایده‌ها در سطوح عمیق‌تر اجازه انشعاب می‌دهند. دلایل دیگری هم برای استفاده از خط‌‌های انحنادار در نقشه ذهنی وجود دارد مثل:

  • خطوط مستقیم خسته کننده هستند؛
  • شاخه‌های خمیده، ساختارهای طبیعت را منعکس می‌کنند. مثل درخت؛
  • شبکه‌های منحنی در نقشه‌های ذهنی شبیه به شبکه‌های عصبی در مغز هستند؛
  • خطوط مستقیم سفت و سخت هستند در حالی که منحنی‌ها انعطاف‌پذیرند.

روش‌های رسم نقشه ذهنی

  •  رسم نقشه‌ ذهنی روی کاغذ
  • رسم نقشه ذهنی با نرم‌افزار

نرم‌افزارهای رسم نقشه ذهنی

نرم‌افزارهای بسیاری برای رسم نقشه ذهنی استفاده می‌شوند از جمله:

در بین این نرم‌افزارها، نرم‌افزار iMindMap یکی از بهترین آنهاست. به جز این نرم‌افزارها که به طور اختصاصی برای رسم نقشه ذهنی طراحی شده‌اند، شما می‌توانید با نرم‌افزارهایی مانند پاورپوینت یا حتی ویزیو هم نقشه‌های ذهنی خودتان را رسم کنید. علاوه بر ترسیم نقشه ذهنی می‌توانید از ابزارهای بالا جهت ترسیم انواع نمودارها همچون نمودار استخوان ماهی استفاده نمایید

۵ thoughts on “نقشه ذهنی ابزاری جهت کاهش آشفتگی و افزایش خلاقیت

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *